IIES Focus
••
Máy tính bỏ túi từng bị coi là “gian lận” trong giờ Toán học. Internet từng bị cấm mang vào lớp học. Hiện tại, AI trong học tập cũng đang trải qua giai đoạn bị nghi ngờ tương tự. Nhưng thực tế thì khác. AI tạo sinh âm thầm trở thành kỹ năng nền tảng. Gần như mọi nhà tuyển dụng đều mong đợi kỹ năng này ở người trẻ.
Vấn đề không phải là “có nên dùng AI trong học tập hay không”. Câu hỏi đúng hơn là: sử dụng AI như thế nào để thay vì chỉ có được câu trả lời nhanh hơn hoặc thay vì chỉ hiểu bề mặt
Vì Sao AI Trong Học Tập Không Chỉ Là Chuyện “Cho Vui”
Một số năm trước, biết sử dụng AI chỉ là một điểm cộng. Bây giờ, nhiều khảo sát đã chứng minh. Đang dần trở thành điều kiện bắt buộc.
Theo ManpowerGroup, kỹ năng sử dụng AI nằm trong nhóm những kỹ năng được doanh nghiệp tìm kiếm nhiều nhất và đang vượt lên trên nhiều kỹ năng công nghệ thông tin truyền thống. Còn theo báo cáo tuyển dụng thường niên của TopCV Việt Nam, hơn 60% doanh nghiệp đã và đang ứng dụng AI vào hoạt động vận hành.
Nói cách khác: dù bạn học ngành gì, AI trong học tập và công việc đang dần trở thành một tiêu chí thực tế. Với học sinh, sinh viên, kỹ năng sử dụng AI hiệu quả không còn nằm ngoài chương trình học nữa. Nó phải là một phần của chương trình đó — y như kỹ năng đọc hiểu hay thuyết trình đó.
Ba Cách Sử Dụng AI Khiến Việc Học Trở Nên "Nông" Hơn
Trước khi nói đến cách sử dụng AI hiệu quả, chúng ta cần nhìn nhận những cách sử dụng chưa đúng. Đây cũng là lý do khiến nhiều phụ huynh và giáo viên vẫn còn e ngại việc ứng dụng AI trong học tập.
1. Hỏi AI để lấy đáp án, thay vì tìm cách giải quyết vấn đề
Việc sao chép nguyên văn câu trả lời từ AI có thể giúp bạn hoàn thành bài tập nhanh hơn. Tuy nhiên, điều đó không giúp bạn hiểu bản chất của vấn đề hay tự giải quyết được những dạng bài tương tự trong các kỳ kiểm tra và thi cử, nơi bạn không thể sử dụng AI.
2. Tin tuyệt đối vào câu trả lời đầu tiên của AI
AI tạo sinh (Generative AI) có thể đưa ra câu trả lời rất tự tin, ngay cả khi thông tin đó không chính xác. Hiện tượng này được gọi là AI Hallucination (ảo giác AI). Vì vậy, hãy luôn kiểm chứng lại thông tin bằng sách giáo khoa, tài liệu uy tín hoặc tham khảo thêm từ giáo viên trước khi sử dụng.
3. Sử dụng một câu lệnh chung chung cho mọi tình huống
Những câu hỏi như "Giải thích bài này" hoặc "Làm giúp mình bài này" quá mơ hồ, khiến AI chỉ có thể đưa ra câu trả lời chung chung và chưa thật sự phù hợp với nhu cầu của bạn. Muốn AI hỗ trợ hiệu quả hơn, hãy cung cấp đầy đủ bối cảnh, trình độ học tập và mục tiêu bạn muốn đạt được.
Bốn Cách Dùng AI Trong Học Tập Để Ôn Thi Hiệu Quả
1. Biến AI thành người phản biện, không phải người làm bài hộ
Thay vì yêu cầu AI viết hoàn toàn một đoạn văn hay giải trọn vẹn một bài tập, hãy tự thực hiện trước. Sau đó, nhờ AI phân tích những điểm còn thiếu, chỉ ra lỗi lập luận hoặc gợi ý cách cải thiện. Cách học này giúp bạn rèn luyện tư duy thay vì chỉ tiếp nhận đáp án.
2. Luyện kỹ năng đặt câu lệnh (Prompt) như một kỹ năng thực sự
Một câu lệnh (Prompt) hiệu quả thường bao gồm bốn yếu tố:
Bối cảnh: Bạn đang học môn gì? Trình độ nào?
Yêu cầu: Muốn AI giải thích, tóm tắt, phản biện hay đưa ra ví dụ?
Định dạng: Trình bày dưới dạng bảng, gạch đầu dòng hay sơ đồ.
Giới hạn: Độ dài, mức độ chi tiết hoặc phong cách trình bày.
3. Luôn hỏi lại: "Vì sao đáp án này đúng?"
Đừng chỉ dừng lại ở việc nhận câu trả lời từ AI. Hãy yêu cầu AI giải thích quá trình suy luận, chỉ ra căn cứ của đáp án hoặc tự đánh giá xem câu trả lời có điểm nào chưa chính xác. Thói quen này giúp bạn hiểu sâu kiến thức, đồng thời rèn luyện khả năng tư duy phản biện và phát hiện những lỗ hổng trong quá trình học.
Nguồn Ảnh : Zoshua Colah / Bapt
4. Sử dụng AI để tự tạo bài luyện tập, thay vì chỉ giải bài có sẵn
Thay vì chỉ yêu cầu AI giải những bài tập bạn đang gặp khó khăn, hãy nhờ AI tạo từ 5–10 câu hỏi theo đúng dạng đề bạn sắp ôn thi. Sau đó, hãy tự làm trước rồi mới đối chiếu với đáp án hoặc gợi ý từ AI. Cách học này không chỉ giúp bạn ghi nhớ kiến thức lâu hơn mà còn rèn luyện khả năng vận dụng và phản xạ khi làm bài. Nhờ đó, AI sẽ trở thành một "người bạn học" luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong quá trình ôn luyện.
Đừng Quên Yếu Tố "Trách Nhiệm" Khi Sử Dụng AI
Nguồn Ảnh: Amanda Lawrence / Bapt
Sử dụng AI hiệu quả không chỉ là biết cách đặt câu hỏi hay viết Prompt đúng. Quan trọng hơn, người học cần hiểu rõ những giới hạn về đạo đức, tính trung thực trong học tập và trách nhiệm khi sử dụng AI.
Đừng nộp nguyên một bài do AI tạo ra dưới tên mình nếu bài tập yêu cầu thể hiện năng lực cá nhân. Đồng thời, hãy luôn kiểm chứng lại các số liệu, trích dẫn và thông tin mà AI cung cấp, bởi chúng có thể nghe rất thuyết phục nhưng vẫn chưa chính xác. Nếu giáo viên hoặc nhà trường yêu cầu minh bạch về việc sử dụng AI, hãy chủ động ghi rõ những phần có sự hỗ trợ của AI trong quá trình học tập hoặc hoàn thành bài tập.
Học Đúng Cách, Không Chỉ Học Nhanh Hơn
AI trong học tập không thể thay thế quá trình tự tư duy và tự hiểu vấn đề. Tuy nhiên, AI có thể giúp bạn rút ngắn khoảng cách từ "chưa hiểu" đến "hiểu và biết cách vận dụng", giúp việc học trở nên hiệu quả hơn nếu được sử dụng đúng cách.
Sự khác biệt giữa một người dùng AI để sao chép bài làm và một người dùng AI để học sâu hơn không nằm ở công cụ, mà nằm ở cách họ đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin và biến những câu trả lời của AI thành kiến thức của chính mình.
Nếu bạn muốn AI thực sự trở thành một người đồng hành trong học tập, hãy bắt đầu bằng việc rèn luyện kỹ năng đặt Prompt, tư duy phản biện và thói quen kiểm chứng thông tin. Khi đó, AI sẽ không chỉ giúp bạn học nhanh hơn mà còn giúp bạn học đúng và học sâu hơn.