IIES Focus
••
Doanh thu toàn ngành báo chí Việt Nam năm 2025 chỉ đạt 7.790 tỷ đồng, giảm 3,7% so với năm trước — dù vẫn sản xuất khoảng 40 triệu tin bài mỗi năm. Nguyên nhân chính: nội dung số bị sao chép và khai thác trái phép tràn lan, theo diễn đàn "Bản quyền báo chí trong kỷ nguyên AI" sáng 20/6.
Hình thức vi phạm phổ biến từ đơn giãn đến tinh vi
Sao chép nguyên văn đăng lên web lậu, xóa logo trục lợi trên mạng xã hội, "xào nấu" tiêu đề để né thuật toán quét bản quyền, và nghiêm trọng nhất — các mô hình AI tự động quét dữ liệu để huấn luyện và tóm tắt mà không xin phép hay trả phí. Nhiều báo lớn như VnExpress, Tuổi Trẻ, Thanh Niên đã bị "luộc" các tuyến bài điều tra ngay sau khi xuất bản, gây sụt giảm truy cập và doanh thu quảng cáo.
Chiến lược "cánh cửa hai chiều" được đề xuất: mở nội dung phổ thông để tăng nhận diện, khóa chặt nội dung chuyên sâu để bảo vệ nguồn thu. Bà Nguyễn Thanh Hải (FPT Online) dẫn ví dụ The New York Times chọn đóng cửa hoàn toàn, còn NewsCorp mở tin phổ thông nhưng khóa nội dung độc quyền để đàm phán bán dữ liệu. Hiện các tập đoàn AI đã tìm đến FPT để mua dữ liệu báo chí theo hai hình thức: mua sỉ trọn gói hoặc mua lẻ theo danh mục.
Các diễn giả bày tỏ quan điểm về việc coi AI là bạn, đối tác hay đối thủ. Ảnh: Lê Tân
Ông Trần Việt Hưng (báo Thanh Niên) lưu ý một tòa soạn đơn lẻ không đủ sức đàm phán với các "gã khổng lồ" công nghệ toàn cầu, cần chiến lược đồng bộ toàn ngành và sự hậu thuẫn từ Chính phủ.
Giải pháp được đề xuất xoay quanh ba trụ cột: công nghệ (Trục Bản quyền số quốc gia với AI Matching, DRM, giám sát Big Data theo thời gian thực), pháp lý (dù đã có Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Báo chí, Nghị định 17/2023..., nhưng quy định cụ thể về AI dùng dữ liệu báo chí và chia sẻ doanh thu với Google, Facebook, TikTok vẫn còn bỏ ngỏ), và mô hình kinh tế báo chí mới.